Górne menu
Zawartość
Logowanie
Stopka

Podstawa Programowa

- Podstawa Programowa - Szkoła Podstawowa
  
  nowa podstawa programowa dla szkolnictwa specjalnego.docx (137 KB)
  
  DZIENNIK USTAW
  
  RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
  
  Warszawa, dnia 20 marca 2026 r.
  
  Poz. 378
  
  ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI 1)
  
  z dnia 11 marca 2026 r.
  
  w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym
  
  lub znacznym
  
  Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203) zarządza się, co następuje:
  
  § 1. Określa się podstawę programową:
  
  wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, stanowiącą załącznik nr 1 do rozporządzenia;
  
  kształcenia ogólnego dla:
  
  szkoły podstawowej, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia,
  
  szkoły podstawowej – dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, stanowiącą załącznik nr 3 do rozporządzenia.
  
  § 2. Podstawę programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2026/2027.
  
  § 3. Podstawę programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosuje się także do prowadzenia wychowania przedszkolnego w ośrodkach umożliwiających dzieciom z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego.
  
  § 4. 1. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, określoną w załączniku nr 2 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od:
  
  roku szkolnego 2026/2027 w klasach I i IV szkoły podstawowej, a w latach następnych również w kolejnych klasach szkoły podstawowej;
  
  roku szkolnego 2027/2028 w klasie VIII szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa;
  
  roku szkolnego 2029/2030 w semestrze I klasy VII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2029 r. lub z dniem 1 lutego 2030 r., a w latach następnych także w kolejnej klasie i semestrach szkoły podstawowej dla dorosłych.
  
  1)            Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz. 2717).
  
  2. Dotychczasową podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, określoną w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.2)), stosuje się w roku szkolnym:
  
  2026/2027 w klasach II, III i V–VIII szkoły podstawowej,
  
  2027/2028 w klasach III i VI–VIII szkoły podstawowej,
  
  2028/2029 w klasach VII i VIII szkoły podstawowej,
  
  2029/2030 w:
  
  semestrze II klasy VII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 lutego 2029 r.,
  
  klasie VIII szkoły podstawowej, w tym szkoły podstawowej dla dorosłych,
  
  2030/2031 w semestrze II klasy VIII szkoły podstawowej dla dorosłych, w którym kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 lutego 2030 r.
  
  – z tym że w latach szkolnych 2027/2028–2029/2030 w klasie VIII szkoły podstawowej realizuje się podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej w zakresie przedmiotu edukacja dla bezpieczeństwa, o której mowa w ust. 1 pkt 2.
  
  § 5. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkole podstawowej, określoną w załączniku nr 3 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2026/2027.
  
  § 6. Traci moc rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, z późn. zm.3)) w zakresie dotyczącym podstawy programowej wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym w szkołach podstawowych.
  
  § 7. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2026 r.
  
  Minister Edukacji: B. Nowacka
  
  2)           Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r. poz. 1533, z 2022 r. poz. 609 i 1717,
  
  z 2023 r. poz. 312 i 1759, z 2024 r. poz. 996 oraz z 2025 r. poz. 378 i 1052.
  
  3)           Zmiany wymienione w odnośniku 2.
  
  Załącznik nr 3
  
  PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW
  
  Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ W STOPNIU UMIARKOWANYM LUB ZNACZNYM W SZKOLE PODSTAWOWEJ
  
  Ogólne cele kształcenia i wychowania
  
  Edukacja szkolna uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym wspiera ich wszechstronny rozwój w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej, a także wspomaga ich w pełnej realizacji własnego potencjału – zarówno jako jednostek, jak i członków społecznej i demokratycznej wspólnoty. Kształcenie w szkole sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro wspólne, pielęgnowania tradycji i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz rozwija postawy patriotyczne.
  
  Celem kształcenia ogólnego w szkole podstawowej jest:
  
  rozwijanie kompetencji fundamentalnych: językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych, niezbędnych do funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz w procesie uczenia się;
  
  budowanie przez uczniów wiedzy pozwalającej rozumieć otaczający ich świat i poznawać go w procesie uczenia się na kolejnych etapach edukacyjnych;
  
  rozwijanie kompetencji przekrojowych: poznawczych, społecznych i osobistych, pozwalających uczniom aktywnie działać w szkole oraz poza nią, z korzyścią dla siebie i wspólnego dobra;
  
  budowanie sprawczości uczniów w procesie uczenia się i realizacji zamierzonych celów, w tym branie odpowiedzialności za własne działania oraz ich wpływ na siebie, innych ludzi i świat;
  
  wprowadzanie uczniów, we współpracy z rodzicami, w świat wartości i przygotowywanie ich do pełnienia ról społecznych, dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych w trosce o siebie, innych ludzi, ojczyznę oraz inne wspólnoty;
  
  rozwijanie aspiracji i ciekawości uczniów oraz wzmacnianie motywacji wewnętrznej w procesie uczenia się.
  
  Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły opiera się na następujących wartościach: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność.
  
  W procesie uczenia się uczeń buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Rozwijanie kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości uczniów jest wspólnym zadaniem wszystkich nauczycieli. To proces ciągły, realizowany na wszystkich zajęciach edukacyjnych realizowanych w szkole podstawowej oraz w ramach działalności wychowawczej szkoły.
  
  Kompetencje fundamentalne
  
  Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę procesu edukacji. Ich opanowanie i doskonalenie stanowi warunek konieczny funkcjonowania w sytuacjach życiowych oraz dalszego uczenia się.
  
  Do kompetencji fundamentalnych należą:
  
  kompetencje językowe, tj. zdolność skutecznego porozumiewania się w mowie i piśmie, a także z wykorzystaniem komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) oraz w polskim języku migowym (PJM); kompetencje te obejmują umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnej i słuchanego lub czytanego prostego tekstu literackiego oraz nieliterackiego, analizowania i przetwarzania informacji, formułowania własnej wypowiedzi w sposób zrozumiały dla odbiorcy oraz dostosowany do sytuacji;
  
  kompetencje matematyczne, tj. zdolność do rozumowania matematycznego, utrwalania i wykorzystania pojęć oraz narzędzi matematycznych w sytuacjach praktycznych; kompetencje te obejmują rozwijanie i utrwalanie pojęć matematycznych stosowanych w codziennym życiu (np. pojęć czasowych, przestrzennych), nabywanie i doskonalenie umiejętności związanych z segregowaniem, liczeniem, mierzeniem, ważeniem, następstwem zdarzeń, rytmem oraz dokonywanie obliczeń w różnych sytuacjach życiowych oraz wykorzystywania pojęć i narzędzi matematyki w sytuacjach praktycznych;
  
  kompetencje cyfrowe, tj. zdolność celowego, skutecznego, krytycznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych w uczeniu się i sprawnym funkcjonowaniu w społeczeństwie, w tym pozyskiwania i analizowania informacji w środowisku cyfrowym;
  
  kompetencje ruchowe, tj. zdolność do świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego oraz zdrowego stylu życia; kompetencje te obejmują umiejętność planowania i podejmowania aktywności fizycznej oraz kształtowanie zdrowych nawyków w codziennym funkcjonowaniu.
  
  Kompetencje przekrojowe
  
  Kompetencje przekrojowe to zdolności do działania w różnych sytuacjach w szkole i poza nią z wykorzystaniem wiedzy, umiejętności oraz postaw rozwijanych w szkole.
  
  Do kompetencji przekrojowych należą:
  
  kompetencje poznawcze, w tym:
  
  rozwiązywanie problemów, tj. zdolność poszukiwania i realizacji pomysłów, które umożliwią osiągnięcie zamierzonego celu; kompetencja ta obejmuje analizę problemu, identyfikowanie rozwiązań i ich ocenę oraz zastosowanie wybranego rozwiązania,
  
  krytyczne myślenie, tj. zdolność oceny informacji w celu wyciągania racjonalnych wniosków, unikania błędów poznawczych, manipulacji i uprzedzeń; kompetencja ta obejmuje gromadzenie, analizę oraz syntezę informacji, wnioskowanie i wykorzystywanie informacji oraz rozpoznawanie manipulacji,
  
  kreatywne myślenie, tj. zdolność tworzenia nieszablonowych i wartościowych pomysłów; kompetencja ta obejmuje rozwijanie własnej ciekawości, kreowanie pomysłów i ich udoskonalanie oraz wytrwałość twórczą;
  
  kompetencje społeczne, w tym:
  
  współpraca, tj. zdolność do działania w grupie, która opiera się na wzajemnym szacunku, konstruktywnym podziale ról i wspólnym osiąganiu celów; kompetencja ta obejmuje budowanie relacji wokół celów, efektywną komunikację, przyjmowanie roli dostosowanej do sytuacji, wspólne podejmowanie decyzji oraz harmonizowanie współpracy,
  
  dbanie o innych, tj. zdolność do empatycznego dostrzegania, nazywania i wspierania realizacji potrzeb innych osób oraz zbiorowości; kompetencja ta obejmuje rozpoznawanie i nazywanie potrzeb innych osób, reagowanie na nie w sposób otwarty oraz życzliwy, budowanie relacji i dbanie o nie, podejmowanie działań na rzecz dobra wspólnego oraz dbanie o otoczenie;
  
  kompetencje osobiste, w tym:
  
  kierowanie sobą, tj. zdolność mówienia we własnym imieniu o swoich sprawach, świadomego podejmowania działań mających na celu samodoskonalenie, realizację aspiracji, systematyczne poszerzanie wiedzy i umiejętności; kompetencja ta obejmuje rozwój oraz uczenie się, rozwijanie samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji oraz wyciąganie wniosków i wzmacnianie własnej motywacji,
  
  dbanie o siebie, tj. zdolność rozpoznawania, wyrażania i zaspokajania własnych potrzeb fizycznych, emocjonalnych oraz psychicznych, z poszanowaniem woli i perspektyw innych; kompetencja ta obejmuje troskę o zdrowie oraz dobre samopoczucie, rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem oraz wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi.
  
  Kształcenie kompetencji przekrojowych jest uwzględniane przez nauczycieli w planowaniu wszystkich zajęć realizowanych z uczniami oraz przez szkołę w tworzeniu i realizacji programu wychowawczo-profilaktycznego.
  
  Sprawczość
  
  Sprawczość to podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę, która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności. Sprawczość jest warunkiem przejścia od zdolności do faktycznej aktywności przez autonomiczne formułowanie celów i podejmowanie działań konstruktywnie wpływających na jednostkę oraz jej otoczenie. Sprawczość obejmuje także aktywność ucznia w procesie uczenia się dostosowaną do jego indywidualnych możliwości.
  
  Ze sprawczością silnie powiązane jest:
  
  poczucie przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy, która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy wkład;
  
  nastawienie na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości;
  
  przekonanie o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych okolicznościach;
  
  samoregulacja, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością.
  
  Uczniowie rozwijają swoją sprawczość w procesie uczenia się przez:
  
  przejmowanie współodpowiedzialności za proces uczenia się, współdecydowanie w sprawach związanych z uczeniem się;
  
  wykorzystywanie wiedzy i umiejętności zdobywanych w szkole do rozwiązywania problemów życia codziennego w szkole oraz poza szkołą;
  
  samodzielne, ze wsparciem lub zespołowe prowadzenie obserwacji i prostych eksperymentów;
  
  prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy;
  
  dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne uczenie się;
  
  zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych,
  
  samoocenę oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;
  
  samodzielne lub ze wsparciem pogłębianie wiedzy i umiejętności;
  
  rozwijanie zainteresowań treściami w różnych obszarach.
  
  Rozwijanie sprawczości uczniów w obszarze działalności wychowawczej odbywa się w szczególności przez umożliwianie uczniom:
  
  pracy z indywidualnymi celami rozwojowymi;
  
  aktywności w samorządzie uczniowskim lub radzie szkoły;
  
  udziału w wolontariacie i innych formach zaangażowania na rzecz dobra wspólnego;
  
  rozwijania własnych pasji i zainteresowań pozaszkolnych;
  
  dostrzegania i rozwiązywania (samodzielnego lub wspólnego z innymi) problemów w szkole i poza szkołą;
  
  uczestnictwa w procesach konsultacyjnych lub podejmowaniu decyzji dotyczących klasy lub szkoły.
  
  Zadania szkoły
  
  Realizacja zadań edukacyjnych i wychowawczych jest oparta na głębokim zrozumieniu funkcjonowania ucznia w trzech powiązanych wymiarach: biologicznym, psychologicznym i społecznym. W tym celu szkoła stosuje wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU). Ocena ta stanowi punkt wyjścia do opracowania indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego (IPET), który obejmuje działania wspierające rozwój ucznia we wszystkich istotnych obszarach życia – edukacyjnym, społecznym, emocjonalnym, komunikacyjnym i motorycznym.
  
  Szkoła realizuje swoje zadania przez:
  
  tworzenie warunków niezbędnych do zapewnienia uczniowi poczucia bezpieczeństwa, komfortu psychicznego oraz wzmocnienia poczucia własnej wartości, akceptacji i samoakceptacji w procesie integracji ze środowiskiem, jednocześnie wspierających aktywność i uczestnictwo w życiu klasy, szkoły i środowiska lokalnego;
  
  zapewnienie uczniowi udziału w niezbędnych zajęciach rewalidacyjnych, wynikających z jego indywidualnych potrzeb oraz realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem możliwości łączenia uczniów w grupy o zbliżonych możliwościach i potrzebach rozwojowych;
  
  wprowadzenie elementów wiedzy o rozwoju człowieka, w tym zagadnień dotyczących seksualności oraz przygotowania do pełnienia ról w dorosłości;
  
  włączenie uczniów w życie społeczności lokalnej przez uczenie świadomości własnych praw, samostanowienie i samorzecznictwo, a także przygotowanie ich do samodzielnego, świadomego, skutecznego i satysfakcjonującego uczestnictwa w życiu osobistym, rodzinnym, zawodowym i obywatelskim;
  
  zapewnienie równych szans edukacyjnych wszystkim uczniom przez identyfikowanie i usuwanie barier w procesie kształcenia, ze szczególnym uwzględnieniem indywidualizacji, obejmującej dobór treści nauczania – wymagań szczegółowych oraz poziomu wsparcia odpowiednich do potrzeb i możliwości każdego ucznia;
  
  wspieranie przechodzenia między kolejnymi etapami edukacyjnymi, a także między zespołami klasowymi oraz skutecznego powrotu do nauki po dłuższej nieobecności, w tym spowodowanych chorobą lub innymi zdarzeniami losowymi;
  
  podejmowanie współpracy z rodzicami i opiekunami uczniów oraz z instytucjami i organizacjami działającymi w środowisku lokalnym na rzecz wspierania rozwoju uczniów.
  
  Zadaniem szkoły jest przygotowywanie uczniów do stopniowego przejmowania odpowiedzialności za własny rozwój. Podczas zajęć o charakterze wychowawczym uczeń formułuje ważne dla siebie cele rozwojowe, związane z kompetencjami osobistymi i społecznymi oraz sprawczością. Nauczyciel pomaga uczniowi w ich określeniu i zaplanowaniu realizacji w czasie zajęć oraz poza nimi.
  
  Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym potrzebują wsparcia ze strony nauczycieli w wyznaczaniu celów oraz ich realizacji. Proces ten wymaga współpracy ze środowiskiem domowym. Szkoła stopniowo przygotowuje uczniów do samodzielnego kierowania własnym rozwojem tak, aby w kolejnych etapach edukacyjnych przejmowali coraz większą odpowiedzialność za swój rozwój, ucząc się planowania, podejmowania decyzji i działań oraz refleksji.
  
  W czasie zajęć o charakterze wychowawczym nauczyciel uwzględnia m.in. poniższe zagadnienia:
  
  tworzenie dobrych relacji w różnych społecznościach i przygotowanie do pełnienia różnych ról, w tym w rodzinie;
  
  budowanie własnego światopoglądu, wewnętrznego systemu wartości i sądów etycznych;
  
  rozwiązywanie konfliktów i zapobieganie sytuacjom konfliktowym;
  
  rozpoznawanie zachowań ryzykownych i wykorzystywanie strategii ich unikania;
  
  podejmowanie refleksji na temat własnej roli w różnych wspólnotach;
  
  kształtowanie kompetencji społecznych i rozwijanie uważności na potrzeby różnych osób i grup;
  
  kształtowanie kompetencji osobistych i rozwijanie własnej sprawczości;
  
  bezpieczne zachowanie się w sytuacjach zagrożeń czasu pokoju i wojny;
  
  kształtowanie odpowiedzialności za swoje działania, grupę, klasę, szkołę, wspólnotę lokalną i ojczyznę;
  
  podejmowanie refleksji o sobie jako człowieku uczącym się;
  
  planowanie własnego rozwoju rozumianego jako proces trwający przez całe życie.
  
  Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły opiera się na następujących wartościach: wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno, sprawiedliwość i solidarność. Wychowanie do wartości odbywa się przez codzienne szkolne doświadczenia na zajęciach, przerwach, zajęciach pozalekcyjnych, wycieczkach, szkolnych wydarzeniach i uroczystościach oraz w kontakcie nauczyciela z uczniem. Uczniowie rozpoznają wartości w swoim życiu i nauce, dokonują wyborów i przejawiają zgodne z nimi zachowania. Wychowanie do wartości wymaga:
  
  odwoływania się do nich w treściach nauczania na różnych zajęciach oraz w doświadczeniach uczniów;
  
  stosowania metod nauczania, które są z nimi spójne;
  
  tworzenia doświadczeń, które zakładają podmiotowość i autonomię, równość i włączenie, działanie i współdziałanie;
  
  umożliwienia uczniom wyrażania swojego zdania, opinii, współtworzenia rzeczywistości szkolnej;
  
  budowania kultury refleksji i dialogu w atmosferze poszanowania dla tradycji.
  
  Wychowanie szkolne uwzględnia podmiotowość ucznia, jego potrzeby oraz dobrostan. Działania wychowawcze szkoły wzmacniają sprawczość uczniów, o ile kształtują postawy proaktywne oraz pokazują, że indywidualny i zbiorowy głos ma znaczenie. Najważniejsze sposoby rozwijania sprawczości to:
  
  rozwijanie samoregulacji, czemu sprzyja indywidualizacja podejścia do uczniów, nauczanie oparte na doświadczeniu i działaniu, wiązanie nauki z potrzebami uczniów oraz wyzwaniami świata;
  
  rozwijanie przekonania o własnej skuteczności, co odbywa się przez wspieranie uczniów w wyznaczaniu celów edukacyjnych, dążeniu do nich i ich osiąganiu, wzmacnianie odpowiedzialności i decyzyjności uczniów w kwestiach związanych z nauką i codziennym życiem klasy i szkoły;
  
  rozwijanie nastawienia na rozwój, co wymaga kształtowania nastawienia „jeszcze nie umiem, ale dalej się uczę”, kultura prób i błędów, kultura wsparcia i współpracy, a nie rywalizacji;
  
  rozwijanie poczucia przynależności do wspólnoty, co odbywa się w szczególności przez wzmacnianie i celebrowanie więzi, tradycji i szkolnych rytuałów, docenianie różnorodności, budowanie relacji opartych na zaufaniu, a nie kontroli.
  
  Działania wychowawcze mają szczególne znaczenie dla rozwoju kompetencji społecznych. Służą temu takie formy, jak wspólna praca na zajęciach, projekty edukacyjne i akcje społeczne, wolontariat, a także działania samorządu uczniowskiego, w tym udział w podejmowaniu decyzji dotyczących życia klasy i szkoły, oraz współorganizowanie aktywności i wydarzeń szkolnych oraz lokalnych.
  
  Proces wychowania wspiera także rozwój kompetencji osobistych, w tym kierowania sobą i dbania o siebie. Szczególnie istotne w tym kontekście jest podmiotowe traktowanie ucznia, wzmacnianie poczucia, że jego dobrostan i potrzeby są brane pod uwagę oraz że może liczyć na wsparcie, gdy przejmuje odpowiedzialność za własną naukę i aktywność społeczną. Nauczyciele tworzą warunki do pracy i refleksji nad postępami, trudnościami oraz sposobami ich przezwyciężenia.
  
  Działalność wychowawcza szkoły obejmuje szeroki zakres działań na rzecz wsparcia uczniów w wymiarze zarówno indywidualnym, jak i grupowym, prowadzonych zawsze z poszanowaniem praw ucznia. W wymiarze indywidualnym uczniowie są wspierani przez nauczycieli i wychowawców w rozwijaniu swoich kompetencji i wprowadzaniu w życie osobistych celów. W wymiarze grupowym nauczyciele podejmują działania, które budują więź i wspólnotę klasową i szkolną.
  
  Istotnym elementem procesu wychowawczego jest monitorowanie postępów uczniów przez wszystkich nauczycieli. Regularne informowanie o postępach oraz docenianie wysiłku uczniów sprzyja ich dalszemu rozwojowi. Monitorowanie postępów ucznia obejmuje także autorefleksję oraz informację zwrotną ze strony nauczycieli i rówieśników.
  
  Kluczowe jest wspieranie uczniów w zdobywaniu samodzielności w zakresie wyrażania i zaspokajania własnych potrzeb oraz podejmowaniu decyzji, wyrażaniu opinii i dokonywaniu wyborów dostosowanych do ich możliwości. Nauczyciele i wychowawcy dostosowują zakres wsparcia do indywidualnych potrzeb uczniów, uwzględniając ich wiek i etap rozwoju, a stopień zaangażowania dorosłych oraz sposób realizacji działań jest dostosowany do możliwości rozwojowych każdego ucznia.
  
  W szkole podstawowej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym przewiduje się zajęcia dotyczące:
  
  porozumiewania się;
  
  edukacji środowiskowej;
  
  edukacji społecznej;
  
  edukacji osobistej i zdrowotnej;
  
  edukacji artystycznej;
  
  wychowania fizycznego;
  
  etyki.
  
  Osią wszystkich działań edukacyjnych jest dążenie do osiągnięcia przez ucznia optymalnego poziomu rozwoju. Prowadzą do tego formy zajęć, ściśle ze sobą powiązane i wzajemnie się przenikające. Całość działań edukacyjnych ma charakter zintegrowany, a jego organizacja jest dostosowana do indywidualnych możliwości ucznia. Podstawą aktywności jest praktyczne działanie, które w sposób świadomy i celowy wspiera rozwój ucznia, wzmacniając jego niezależne funkcjonowanie w życiu codziennym oraz społecznym.
  
  Porozumiewanie się dotyczy praktycznego nabywania języka, rozwijania kompetencji językowych, w tym umiejętności komunikacyjnych w bliskim i dalszym środowisku w mowie, piśmie oraz każdym możliwym dla ucznia sposobie zapewniającym mu niezależność i aktywne
  
  uczestnictwo, w tym z zastosowaniem komunikacji wspomagającej oraz alternatywnej (AAC) lub w polskim języku migowym (PJM). Opisane w wymaganiach szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności zagadnienia dotyczące porozumiewania się powinny być realizowane w toku wszystkich zajęć.
  
  Edukacja środowiskowa koncentruje się na rozwijaniu praktycznych umiejętności życiowych związanych z funkcjonowaniem w środowisku lokalnym i przestrzeni publicznej. Dotyczy także obszaru przyrodniczo-matematycznego oraz techniki i technologii informacyjno-
  
  -komunikacyjnej. Przez różnorodne doświadczenia, obserwacje i eksperymenty wspiera rozwój poznawczy uczniów, ucząc ich analizy, klasyfikowania i wyciągania wniosków. Kluczowym aspektem tych zajęć jest wyposażenie ucznia w umiejętności uczenia się i zdobywania doświadczeń m.in. przez bezpieczne korzystanie z prostych narzędzi oraz urządzeń codziennego użytku. Tego typu aktywność nie tylko wspiera rozwój kompetencji poznawczych i umiejętności manualnych, lecz także wzmacnia samodzielność oraz poczucie sprawczości ucznia, co stanowi fundament jego niezależności i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.
  
  Edukacja społeczna obejmuje nabywanie umiejętności, które umożliwiają współżycie z innymi ludźmi – uczeń uczy się zasad komunikacji, wyrażania emocji, nawiązywania i podtrzymywania relacji, współpracy oraz rozwiązywania konfliktów. Równocześnie poznaje swoje miejsce i rolę w rodzinie, klasie oraz szkole, ucząc się współodpowiedzialności, współdziałania i przestrzegania ustalonych zasad. Wprowadzenie do zagadnień obywatelskich, instytucjonalnych, patriotycznych odbywa się przez poznawanie zasad uczestnictwa w życiu społecznym.
  
  Edukacja osobista i zdrowotna obejmuje naukę dbania o zdrowie fizyczne, psychiczne i seksualne, higienę, odżywianie, samoobsługę oraz rozwój podstawowych umiejętności życiowych. Zajęcia te wspierają budowanie samoświadomości i niezależności uczniów, rozwijają umiejętność rozpoznawania oraz komunikowania własnych potrzeb, a także kształtują pozytywny obraz siebie i wzmacniają poczucie własnej wartości. W ramach edukacji osobistej uczniowie uczą się dbania o siebie, w tym planowania dnia, korzystania z toalety, samodzielnego ubierania się, przygotowywania prostych, zdrowych posiłków. Istotnym elementem jest również wiedza na temat specyfiki rozwoju na różnych etapach życia, profilaktyka zdrowotna oraz nauka udzielania pierwszej pomocy. Zajęcia te odgrywają ważną
  
  rolę w budowaniu dobrostanu uczniów – wzmacniają poczucie sprawczości, bezpieczeństwa i komfortu, a także uczą podejmowania odpowiedzialnych decyzji związanych ze zdrowiem i codziennym funkcjonowaniem. Ponadto rozwijają świadomość własnego ciała, emocji i granic, co sprzyja lepszemu samopoczuciu i bezpieczeństwu uczniów oraz wspiera rozwój tożsamości osobistej i przygotowania do dorosłości.
  
  Edukacja artystyczna rozwija kreatywność, wyobraźnię oraz zdolności manualne i poczucie estetyki uczniów. Twórcze działania plastyczne, muzyczne, teatralne i taneczne stwarzają uczniom przestrzeń do przeżywania, wyrażania emocji oraz osobistych refleksji. W zależności od potrzeb i możliwości uczniów mogą to być zajęcia z rysunku, malarstwa, kolażu, batiku, modelowania, rytmiki, teatru, pantomimy, tańca, muzykoterapii oraz wielu innych form ekspresji. Zajęcia te kształtują wrażliwość estetyczną oraz poczucie tożsamości kulturowej, a także umożliwiają aktywne i satysfakcjonujące spędzanie czasu wolnego.
  
  Wychowanie fizyczne to zajęcia ruchowe, które rozwijają sprawność motoryczną, koordynację ruchową, kondycję fizyczną, orientację w przestrzeni i schemacie ciała oraz motorykę małą. Przez gry zespołowe, zabawy ruchowe, ćwiczenia sportowe oraz udział w imprezach rekreacyjnych uczniowie nie tylko poprawiają swoją sprawność fizyczną, lecz także uczą się zasad współzawodnictwa w duchu fair play i przestrzegania reguł. Ważnym aspektem wychowania fizycznego jest również kształtowanie pozytywnego nastawienia do aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania jako form dbania o zdrowie i dobrostan.
  
  Etyka to zajęcia, których celem jest wprowadzenie uczniów w świat wartości, szacunku do siebie i innych oraz wspieranie prawidłowego funkcjonowania w relacjach międzyludzkich. Kluczowe jest tu rozwijanie postaw moralnych, takich jak rozpoznawanie dobra i zła, naśladowanie pozytywnych wzorców, internalizacja podstawowych norm społecznych oraz kształtowanie postaw opartych na wartościach: szacunku, odpowiedzialności, empatii i współdziałaniu. Treści te są obecne i realizowane w sposób zintegrowany podczas wszystkich zajęć edukacyjnych. Codzienne sytuacje dydaktyczne i wychowawcze stwarzają naturalne okazje do wzmacniania postaw prospołecznych, rozwijania empatii, odpowiedzialności oraz budowania pozytywnych relacji z rówieśnikami i dorosłymi.
  
  Dzięki współpracy różnych specjalistów działania są interdyscyplinarne i kompleksowe oraz dostosowane do potrzeb ucznia, wzmacniają jego samodzielność, odpowiedzialność i poczucie wpływu, a także umożliwiają aktywne funkcjonowanie w środowisku szkolnym i społecznym.
  
  Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności
  
  Porozumiewanie się. Uczeń:
  
  reaguje na obecność drugiej osoby, na dotyk, mimikę, dźwięk, używa do komunikacji dźwięków, mowy ciała, mimiki, gestów;
  
  zwraca na siebie uwagę, kieruje uwagą drugiej osoby, sygnalizuje, że czegoś potrzebuje lub chce więcej, protestuje, odmawia;
  
  reaguje na komunikaty werbalne i niewerbalne kierowane do niego lub do grupy, w tym patrzy na mówiącego, odpowiada słowem lub gestem, wykonuje polecenia, stosuje wokalizacje, pojedyncze słowa, frazy, zdania;
  
  rozmawia zgodnie z zasadami interakcji społecznej z drugą osobą lub w grupie, w tym zwraca się w kierunku rozmówcy, nawiązuje kontakt wzrokowy, inicjuje kontakt, zachowuje akceptowalny dystans, rozpoczyna rozmowę, dostosowuje się do rozmówcy i tematu rozmowy, podtrzymuje rozmowę, dopytuje, czeka na swoją kolej, kończy rozmowę;
  
  rozmawia z różnymi osobami w różnych sytuacjach, w różnych miejscach w dostępny dla siebie sposób, w tym z pomocą komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) i polskiego języka migowego (PJM);
  
  przedstawia się, mówi o sobie i swoich planach, wyraża potrzeby, emocje i opinie, uzasadnia swoje zdanie, wyjaśnia zachowania oraz motywacje, opowiada o wydarzeniach z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, stosując odpowiednie określenia czasu;
  
  przekazuje informacje, formułuje instrukcje, komentuje, żartuje, mówi komplementy, prosi o pomoc, stosuje formy grzecznościowe, informuje o sytuacjach niebezpiecznych i przekraczających jego granice;
  
  używa technologii asystującej w celu wsparcia komunikacji, programów notujących oraz narzędzi komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC);
  
  przepisuje i zapisuje litery, słowa, zdania oraz krótkie teksty – po śladzie, ze słuchu i z pamięci;
  
  używa umiejętności pisania w codziennych sytuacjach, w tym podpisuje się, sporządza notatkę, opracowuje proste teksty użytkowe, posługuje się pismem jako narzędziem komunikacji;
  
  odczytuje litery, pojedyncze wyrazy, zdania, odczytuje w różnych sytuacjach życiowych dane oraz proste teksty użytkowe, w tym teksty w języku prostym i teksty łatwe do czytania i rozumienia (ETR);
  
  wypowiada się na temat wysłuchanego tekstu, w tym krótkich tekstów literackich, tekstów piosenek i tekstów użytkowych, rozpoznaje głównych bohaterów bajek, baśni i legend, wskazuje charakterystyczne elementy utworu oraz porządkuje wydarzenia według kolejności, odróżnia postacie pozytywne i negatywne.
  
  Edukacja środowiskowa:
  
  obszar przyrodniczo-matematyczny – uczeń:
  
  uczestniczy w procesie uczenia się, w tym celowo posługuje się zmysłami, aby świadomie poznawać otaczającą rzeczywistość, obserwuje, naśladuje, wyciąga wnioski,
  
  rozpoznaje i porządkuje obiekty według różnych cech i określa ich położenie w przestrzeni,
  
  stosuje podstawowe pojęcia matematyczne, rozpoznaje podstawowe figury geometryczne, liczy elementy zbiorów, posługuje się liczbami, wykonuje działania na obiektach i z pomocą kalkulatora,
  
  rozpoznaje monety i banknoty, wyjaśnia ich przeznaczenie, wykonuje proste operacje pieniężne, korzystając także z nowoczesnych form płatności,
  
  korzysta z narzędzi pomiarowych, w tym miarki, termometru, zegara, stosuje określenia związane z czasem, w tym: wczoraj, dzisiaj, jutro, nazwy dni tygodnia, korzysta z kalendarza,
  
  obserwuje i opisuje zjawiska przyrodnicze, w tym pogodowe, oraz cykliczne zmiany zachodzące w przyrodzie, w tym związane z porami roku,
  
  rozpoznaje wybrane rośliny i je pielęgnuje przez sianie, sadzenie, podlewanie, wskazuje rośliny jadalne i niejadalne, rozpoznaje części jadalne roślin,
  
  opisuje zwierzęta domowe, hodowlane, leśne, omawia sposoby opieki nad nimi i reagowania na sytuacje ich krzywdzenia,
  
  wskazuje na mapie Polski ważne miejsca i krainy geograficzne, stosuje nazwy wybranych obszarów przyrodniczych, takich jak las, góry, morze, oraz wskazuje charakterystyczne dla nich rośliny i zwierzęta,
  
  nazywa swoją ojczyznę, jej stolicę, państwa sąsiadujące, nazywa i opisuje swoją miejscowość i region, wskazuje ich charakterystyczne cechy,
  
  opisuje Ziemię jako planetę będącą częścią Układu Słonecznego,
  
  wymienia i stosuje zachowania proekologiczne, w tym zbieranie i segregowanie odpadów, oszczędzanie energii i wody,
  
  okazuje wrażliwość na piękno i różnorodność przyrody;
  
  obszar techniki i technologii informacyjno-komunikacyjnej – uczeń:
  
  rozpoznaje proste urządzenia techniczne, określa ich zastosowanie i zasady bezpiecznego użytkowania,
  
  planuje i wykonuje proste prace techniczne, rozpoznaje materiały i narzędzia, realizuje konstrukcje według instrukcji lub własnych pomysłów,
  
  przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas pracy technicznej, rozróżnia narzędzia wymagające ostrożności i unika sytuacji zagrożenia,
  
  wymienia i opisuje środki transportu lądowego, wodnego i powietrznego oraz ich infrastrukturę, korzysta ze środków transportu publicznego,
  
  rozpoznaje zawody rzemieślnicze, w tym zawody związane z naprawą zepsutego sprzętu;
  
  korzysta z urządzeń cyfrowych w codziennym życiu, obsługuje podstawowe funkcje w telefonie i komputerze, w tym używa aplikacji oraz przeglądarek internetowych,
  
  przestrzega zasad higieny cyfrowej i cyberbezpieczeństwa, w tym wskazuje osobę dorosłą, do której może zgłosić niepokojącą sytuację w sieci,
  
  odróżnia świat realny od wirtualnego, w tym w grach, reklamach, mediach społecznościowych.
  
  Edukacja społeczna:
  
  relacje międzyludzkie, w tym rodzinne – uczeń:
  
  rozpoznaje członków rodziny, określa ich role i relacje między nimi, wskazuje zasady panujące w rodzinie, uczestniczy w ich ustalaniu i stosuje się do nich,
  
  wyjaśnia, że w rodzinie ponosi się wspólne wydatki, że pieniądze nie są nieograniczone i należy je dzielić między różne potrzeby,
  
  dostrzega, że członkowie rodziny mogą mieć różne obowiązki domowe, i ma świadomość, że ich wykonywanie ma wartość, nawet jeśli nie wiąże się z otrzymywaniem pieniędzy,
  
  uczestniczy w tradycjach i rytuałach, rozumie znaczenie świąt rodzinnych,
  
  rozpoznaje wartości ważne w relacjach, takie jak: zaufanie, szacunek, pomoc i uczciwość, stara się nimi kierować w codziennym życiu, respektuje sygnały granic innych osób,
  
  nazywa swoje emocje w trudnych sytuacjach, takich jak choroba lub śmierć bliskiej osoby, wskazuje osoby, które mogą udzielić wsparcia,
  
  zauważa, że ludzie różnią się wyglądem, zachowaniem, potrzebami i sposobem myślenia, akceptuje te różnice oraz szanuje odmienność innych,
  
  podejmuje próby nawiązywania i utrzymywania relacji z rówieśnikami, rozpoznaje kolegów z klasy, podejmuje próby zaprzyjaźniania się, odróżnia przyjaźń od innych relacji,
  
  dostrzega, kiedy ktoś czuje się samotny lub pomijany, i okazuje wsparcie słowem, gestem lub inną formą pomocy,
  
  identyfikuje sytuacje społeczne, w których może czuć się niekomfortowo, rozpoznaje sytuacje konfliktowe i zachowania przemocowe, podejmuje próby rozwiązania konfliktów, zgłasza potrzebę pomocy,
  
  współpracuje z grupą, uczestniczy w podejmowaniu decyzji, rozumie wpływ innych na swoje emocje i zachowanie, próbuje akceptować wspólnie podjęte decyzje, nawet jeśli nie są zgodne z jego oczekiwaniami,
  
  zna swoje prawa i respektuje prawa innych, w tym prawa dziecka, ucznia i osób z niepełnosprawnościami, komunikuje swoje granice w sposób jasny i adekwatny;
  
  życie domowe i szkolne – uczeń:
  
  zna swoje miejsce zamieszkania – podaje adres i numer telefonu, opisuje dom, jego otoczenie, pomieszczenia oraz ich funkcje, a także wyjaśnia, kiedy i dlaczego potrzebna jest znajomość tych informacji,
  
  dba o porządek i estetykę przestrzeni domowej – przestrzega zasad utrzymywania czystości i wykonuje obowiązki domowe,
  
  podaje przykłady prac wykonywanych w domu i szkole oraz wyjaśnia, dlaczego są potrzebne,
  
  wyjaśnia, że praca wiąże się z wykonywaniem obowiązków i że dzięki niej ludzie otrzymują pieniądze potrzebne do życia,
  
  rozróżnia przestrzeń prywatną i wspólną – stosuje zasady dotyczące intymności i prywatności w domu,
  
  orientuje się w środowisku szkolnym, zna nazwę i adres szkoły, rozpoznaje pomieszczenia, identyfikuje pracowników i ich role, korzysta z planu zajęć, przestrzega zasad obowiązujących w szkole i klasie,
  
  angażuje się w życie szkoły, zna rolę samorządu uczniowskiego i uczestniczy w jego działaniach;
  
  życie w dorosłości – uczeń:
  
  wyjaśnia, na czym polegają relacje romantyczne, opisuje różne formy związków, w tym między osobami przeciwnej i tej samej płci, zna zasady zawierania małżeństwa oraz podstawowe informacje o poczęciu, ciąży, porodzie i adopcji,
  
  omawia, na czym polega odpowiedzialne rodzicielstwo, podaje przykłady różnych modeli rodzin oraz różnorodności płciowej, podkreślając szacunek dla każdej osoby i formy życia rodzinnego,
  
  określa, co to znaczy być obywatelem, oraz nazywa prawa i obowiązki, jakie się z tym wiążą, rozpoznaje symbole narodowe, wyjaśnia ich znaczenie i zachowuje się adekwatnie w sytuacjach oficjalnych,
  
  rozpoznaje i opisuje swoją miejscowość, region oraz ojczyznę – nazywa charakterystyczne cechy swojego otoczenia, przywołuje ważne wydarzenia i obiekty historyczne oraz wskazuje stolicę Polski i państwa graniczące,
  
  rozpoznaje podstawowe organy władzy państwowej, wskazuje związane z nimi osoby i ich zadania, a także opowiada o ważnych wydarzeniach w kraju i za granicą, przywołując wybrane fakty, postacie i wyrażając własne wrażenia,
  
  rozpoznaje lokalne instytucje publiczne i punkty usługowe, w tym wspierające osoby z niepełnosprawnościami, zna ich funkcje i zasady korzystania z nich,
  
  jest gotów do włączania się w działania wspierające społeczność lokalną, także te o charakterze charytatywnym,
  
  nazywa i charakteryzuje wybrane zawody, dopasowuje je do swoich możliwości oraz zainteresowań, planuje swoją przyszłość zawodową, zna osoby wspierające go w tym procesie,
  
  dokonuje prostych wyborów zakupowych, porównuje ceny i rozumie, że nie zawsze można kupić wszystko, co się chce,
  
  rozumie, że ludzie pracują w różnych zawodach, a ich praca jest potrzebna, aby inni mogli korzystać z produktów i usług przez nich wytwarzanych bądź świadczonych,
  
  wskazuje podstawowe zasady obowiązujące w miejscu pracy, w tym punktualność, odpowiedni ubiór, współpracę,
  
  podpisuje dokument, wyjaśnia znaczenie swojego podpisu oraz wskazuje sytuacje, w których należy zachować ostrożność przy podpisywaniu.
  
  Edukacja osobista i zdrowotna:
  
  edukacja osobista – uczeń:
  
  identyfikuje swoją płeć, nazywa cechy swojego wyglądu i charakteru oraz wskazuje swoje mocne strony i umiejętności,
  
  rozpoznaje i nazywa swoje emocje oraz potrzeby, w tym sensoryczne, społeczne i emocjonalne,
  
  rozpoznaje własne preferencje i potrzeby dotyczące odpoczynku oraz aktywności, w tym sposobów spędzania czasu wolnego, zainteresowań, oraz potrzeby osób, z którymi spędza czas,
  
  dostrzega i akceptuje swoje potrzeby oraz ograniczenia, w tym wynikające z niepełnosprawności,
  
  kończy zadania, akceptuje, że popełnianie błędów jest naturalne w procesie uczenia się,
  
  wybiera sposób działania, potrafi wyjaśnić swój wybór i ulepszać wykonanie zadania na podstawie wcześniejszych doświadczeń,
  
  reaguje na informacje zwrotne i współpracuje z innymi, wyraża swoje zdanie z szacunkiem dla innych,
  
  rozumie znaczenie odpoczynku i relaksu dla zdrowia, planuje przerwy i dba o swoje samopoczucie,
  
  wskazuje części intymne, uznaje, że każda część ciała zasługuje na ochronę, chroni własne granice cielesne i respektuje granice innych,
  
  rozróżnia zmiany zachodzące w ciele w okresie dzieciństwa, dojrzewania i dorastania u kobiet i mężczyzn,
  
  szanuje relacje międzyludzkie i wybory innych – wie, że bliskość wymaga zgody obu stron;
  
  edukacja zdrowotna – uczeń:
  
  dba o higienę osobistą, w tym rozpoznaje potrzebę mycia, dobiera środki higieniczne, korzysta z toalety i wykonuje czynności pielęgnacyjne w odpowiedniej kolejności,
  
  rozpoznaje sygnały z ciała, takie jak odczuwanie bólu, dyskomfortu fizycznego i psychicznego, oraz reaguje na nie, sygnalizuje potrzebę kontaktu z personelem medycznym,
  
  rozpoznaje wybrane substancje szkodliwe dla zdrowia, wyjaśnia, dlaczego są niebezpieczne, wskazuje sposoby unikania kontaktu z nimi i odmawia ich przyjęcia w sytuacji symulowanej,
  
  dba o zdrowie i bezpieczeństwo, przestrzega zasad zdrowego trybu życia, rozpoznaje objawy chorób, przestrzega zasad sanitarno-epidemiologicznych, przygotowuje się do wizyt u lekarzy i stosuje się do zaleceń medycznych,
  
  dostrzega wpływ otoczenia na zdrowie, w tym hałasu, zanieczyszczeń, temperatury, dba o higienę swojego otoczenia,
  
  rozpoznaje głód i pragnienie, komunikuje potrzeby oraz preferencje żywieniowe,
  
  przygotowuje proste posiłki, rozpoznaje potrawy i składniki, utrzymuje porządek podczas gotowania i spożywania, przestrzega zasad kultury,
  
  dobiera ubranie, w tym do sytuacji, preferencji, pogody, rozpoznaje swoje ubrania i buty, zauważa, kiedy odzież jest brudna lub nieodpowiednia pod względem rozmiaru,
  
  dba o odzież, dobiera sposób prania i pielęgnacji ubrań odpowiednio do ich rodzaju oraz potrafi korzystać z informacji zawartych na metkach;
  
  pierwsza pomoc – uczeń:
  
  rozpoznaje sytuacje zagrożenia i podejmuje podstawowe działania, w tym powiadamia dorosłego, dzwoni pod numer alarmowy, ewakuuje się w bezpieczne miejsce,
  
  wymienia składniki wyposażenia apteczki i korzysta z jej podstawowych elementów, w tym do opatrywania drobnych skaleczeń,
  
  omawia podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy, jest gotów do sprawdzenia stanu poszkodowanego, ułożenia go w pozycji bezpiecznej,
  
  rozpoznaje zagrożenia środowiskowe i wie, jak należy się w takiej sytuacji zachować.
  
  Edukacja artystyczna – uczeń:
  
  wyraża emocje i rozumienie świata przez ruch, gest, głos, mimikę oraz dzieli się swoimi odczuciami jako odbiorca oraz twórca sztuki;
  
  nazywa instytucje kultury oraz uczestniczy w wydarzeniach kulturalnych;
  
  tworzy prace artystyczne, dobiera techniki i narzędzia do materiałów, wykonuje prace według instrukcji lub własnego pomysłu, prezentuje je oraz opowiada o ich przeznaczeniu;
  
  posługuje się narzędziami pisarsko-plastycznymi, stosuje prawidłowy chwyt i kontroluje nacisk narzędzia na podłoże, wykonuje ćwiczenia grafomotoryczne;
  
  reaguje na elementy muzyki, takie jak tempo, rytm, dynamika, barwa i natężenie dźwięku oraz określa ich wpływ na nastrój i emocje;
  
  rozpoznaje wybrane instrumenty muzyczne, rozróżnia ich brzmienia, podejmuje próby gry na prostych instrumentach lub przedmiotach codziennego użytku;
  
  angażuje się w małe zespoły wokalne, instrumentalne i taneczne;
  
  wykonuje ćwiczenia oddechowe, artykulacyjne i ćwiczenia emisji głosu;
  
  stosuje muzykę do relaksacji – wykorzystuje ćwiczenia oddechowe i koncentracyjne z podkładem muzycznym do wyciszenia i redukcji napięcia;
  
  rozpoznaje lub wykonuje hymn państwowy oraz wybrane pieśni patriotyczne z zachowaniem odpowiedniej postawy;
  
  rozpoznaje wybrane dzieła polskich kompozytorów i malarzy, dostrzega ich znaczenie dla kultury oraz dzieli się własną opinią na ich temat.
  
  Wychowanie fizyczne – uczeń:
  
  rozpoznaje części ciała wykorzystywane w ruchu i nazywa podstawowe czynności ruchowe;
  
  wykonuje i dostosowuje sekwencje ruchowe, w tym realizuje proste układy ruchowe zgodnie z instrukcją, łączy znane ruchy w nowe kombinacje, rozróżnia tempo i siłę;
  
  wykonuje ćwiczenia ruchowe, które wymagają równowagi i koordynacji ciała, stosuje różne sposoby poruszania się, takie jak skakanie, czołganie się czy omijanie obiektów;
  
  rozumie pojęcia przestrzenne w odniesieniu do własnego ciała i otoczenia, w tym: nad, pod, obok, w, między, przed, za;
  
  ćwiczy sprawność fizyczną, w tym rozwija siłę i wytrzymałość, uczestniczy w grach oraz zabawach ruchowych, współdziała z innymi, stosuje się do ustalonych reguł;
  
  stosuje się do zasad bezpieczeństwa podczas ćwiczeń i zabaw ruchowych, sygnalizuje potrzebę przerwania wysiłku z powodu zmęczenia lub bólu;
  
  dba o prawidłową postawę ciała i prawidłowe wzorce ruchowe, dopasowuje siłę mięśni do wykonywanej aktywności;
  
  szanuje sprzęt sportowy i dba o porządek po zakończeniu zajęć ruchowych;
  
  rozpoznaje dyscypliny i wydarzenia sportowe, określa role uczestników, odróżnia zachowania sportowe od niesportowych, kulturalnie kibicuje;
  
  manipuluje przedmiotami, przekłada je z ręki do ręki, chwyta i rotuje drobne obiekty;
  
  wykonuje ćwiczenia fizyczne wspierające wyciszenie i radzenie sobie z napięciem.
  
  W szkole uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich rozwój. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. W każdym roku nauczyciele wybierają co najmniej dwa doświadczenia edukacyjne do realizacji z uczniami, które są dostosowane do indywidualnych zainteresowań, potrzeb, możliwości i tempa pracy uczniów, a ich realizacja przebiega przy odpowiednim poziomie wsparcia nauczycieli. Uczniowie:
  
  uczestniczą w wydarzeniu artystycznym lub odwiedzają instytucję kultury, a następnie dzielą się swoimi wrażeniami i refleksjami przez wybraną formę ekspresji;
  
  indywidualnie lub w grupie prowadzą obserwację zjawisk przyrodniczych dotyczących pogody, roślin, zwierząt, dzielą się swoimi spostrzeżeniami podczas zajęć;
  
  planują i przeprowadzają prosty eksperyment, którego wyniki analizują i omawiają, wyciągając wspólnie wnioski;
  
  w grupach tworzą model lub makietę prostej konstrukcji (np. wiatraczka), wykorzystując dostępne materiały, w tym z odzysku, wspólnie modyfikują konstrukcję i rozwiązują problemy techniczne;
  
  odwiedzają lokalną instytucję publiczną (np. urząd, pocztę, bibliotekę, przychodnię lekarską), w tym poznają i omawiają jej funkcjonowanie oraz znaczenie w życiu społeczności;
  
  uczestniczą w rozmowie ze świadkiem historii, przedstawicielem społeczności lokalnej, inspirującą osobą reprezentującą interesujący zawód, dziedzinę sztuki bądź pasję, następnie w wybranej formie prezentują to, czego się dowiedzieli;
  
  wspólnie tworzą pracę plastyczną, muzyczną lub teatralną, która stanowi ich autorską wypowiedź artystyczną i wyraża wspólne przeżycia, emocje lub pomysły;
  
  działając w grupie, angażują się w przygotowanie obchodów upamiętniających ważną rocznicę lub święto narodowe, w tym decydują, w jaki sposób zorganizują obchody;
  
  działając w grupie, realizują inicjatywę na rzecz innej osoby lub grupy, decydują, w jakiej formie chcą wyrazić troskę.
  
  Warunki i sposób realizacji
  
  W procesie nauczania najistotniejsze jest uwzględnianie różnorodnych ścieżek, którymi podążają uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną, oraz dostosowanie poziomu i charakteru wsparcia niezbędnego do osiągnięcia zamierzonych celów edukacyjnych. Warunkiem indywidualnego podejścia jest dobranie takiego wsparcia, które pozwoli na osiągnięcie pełni możliwości ucznia, a bez którego potencjał ucznia nie zostałby zrealizowany. Elastyczne i precyzyjne dostosowanie form oraz intensywności oddziaływań do indywidualnych możliwości, tempa rozwoju i poziomu samodzielności jest możliwe dzięki zastosowaniu trzystopniowego modelu poziomu wsparcia. Model ten sprzyja efektywnemu różnicowaniu pracy w grupie, a jednocześnie jest realnym narzędziem do wdrażania indywidualizacji nauczania.
  
  Pierwszy poziom dotyczy uczniów funkcjonujących z dużą niezależnością. Potrafią oni samodzielnie wykonywać wiele codziennych zadań, rozumieją obowiązujące w ich otoczeniu zasady społeczne i stosują się do nich. Uczniowie są w stanie wyrażać potrzeby, podejmować decyzje i uczestniczyć w zajęciach edukacyjnych dostosowanych do ich możliwości. Główne cele edukacyjne na tym poziomie obejmują przygotowanie ucznia do samodzielnego funkcjonowania w środowisku lokalnym, rozumienie i stosowanie prostych instrukcji, rozwijanie umiejętności praktycznych oraz społecznych i doskonalenie kompetencji osobistych.
  
  Drugi poziom obejmuje uczniów z częściową samodzielnością, którzy mimo potrzeby pomocy w codziennych czynnościach potrafią aktywnie uczestniczyć w prostych formach edukacji i życia społecznego. Posługują się komunikacją wspomagającą i alternatywną, a proces edukacyjny ukierunkowany jest na rozwój ich umiejętności samoobsługowych, komunikacyjnych oraz zdolności do współpracy w grupie.
  
  Na trzecim poziomie znajdują się uczniowie wymagający pełnego zaangażowania osoby wspierającej. Potrzebują oni pomocy we wszystkich czynnościach oraz stałej obecności opiekuna ze względu na znacznie ograniczone możliwości komunikacyjne, poznawcze i ruchowe. W ich przypadku działania edukacyjne koncentrują się przede wszystkim na budowaniu relacji, stymulacji sensorycznej, rozwijaniu umiejętności porozumiewania się oraz wzmacnianiu podstawowych reakcji na bodźce.
  
  Trzystopniowy model poziomu wsparcia pozwala nauczycielom i specjalistom precyzyjnie określić zakres potrzeb danego ucznia, a następnie zaplanować działania edukacyjne, terapeutyczne i wychowawcze w sposób adekwatny do jego rzeczywistego poziomu funkcjonowania.
  
  Ma to szczególne znaczenie przy opracowywaniu indywidualnego programu edukacyjno-
  
  -terapeutycznego (IPET). Określenie poziomu wsparcia w IPET umożliwia jasne sformułowanie celów krótko- i długoterminowych, dobór odpowiednich metod, strategii dydaktycznych, form komunikacji i zakresu pomocy ze strony nauczycieli wspomagających oraz asystentów.
  
  Przy ustalaniu kierunków pracy należy uwzględniać aktualny poziom funkcjonowania ucznia, strefę najbliższego rozwoju, indywidualne tempo rozwoju, kompetencje komunikacyjne, zainteresowania, uzdolnienia, mocne strony ucznia i towarzyszące mu bariery. Uwzględnienie poziomu ma za zadanie wspierać lepszą organizację środowiska edukacyjnego, planowanie przestrzeni, dobór pomocy dydaktycznych, a także współpracę z rodziną ucznia.
  
  W procesie kształcenia uczniów szczególnie rekomendowane jest wykorzystanie nauczania całościowego, sytuacyjnego i zintegrowanego, które angażuje wielozmysłowe poznawanie otaczającego świata.
  
  Należy elastycznie planować zajęcia, dostosowując je do aktualnego stanu emocjonalnego i zainteresowań ucznia. Czas zajęć i przerw należy dostosować do możliwości oraz potrzeb uczniów. Wszystkie, nawet niewielkie postępy ucznia muszą być dostrzegane, natomiast brak postępów nie podlega wartościowaniu negatywnemu, ale stanowi podstawę do identyfikacji przyczyn tego braku i podjęcia działań wspierających rozwój oraz uczenie się ucznia.
  
  W celu wsparcia wszystkich uczniów w dążeniu do nabywania kompetencji fundamentalnych i przekrojowych konieczne jest zacieśnienie współpracy z rodziną oraz budowanie relacji opartej na szacunku. Współpraca ta musi polegać na włączeniu rodziny w działalność prowadzoną na terenie szkoły, a także w miarę możliwości na kontynuowaniu przez rodziców niektórych elementów tej działalności w domu ucznia oraz na wspólnej realizacji priorytetowych celów w edukacji ich dziecka. Pożądany jest udział rodziców w konsultacjach dotyczących funkcjonowania ucznia i wspieranie przez szkołę ich wysiłków w pracy z uczniem. Istotne w pracy z uczniem i jego rodziną są zaangażowanie nauczyciela, akceptacja podmiotowości ucznia, a także elastyczne podejście do zmieniających się potrzeb dziecka i jego otoczenia. Praca z uczniem musi bazować na relacji opartej na uważności, w tym należy zwrócić uwagę na emocje, opinie, potrzeby, możliwości i zachowania ucznia oraz sposoby jego komunikowania się.
  
  Komunikowanie się, w tym przy użyciu komunikacji wspomagającej i alternatywnej (AAC) oraz polskiego języka migowego (PJM), jest nadrzędną umiejętnością warunkującą optymalny poziom rozwoju dziecka, koniecznym warunkiem jego dobrostanu, bycia sprawczym i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym. Wymagania szczegółowe dotyczące obszaru porozumiewania się należy realizować w toku wszystkich zajęć prowadzonych z udziałem ucznia. Zespół nauczycieli określa i wdraża dostępne dla ucznia sposoby komunikowania się, uwzględniając preferencje dziecka i podjęte wcześniej działania związane z pracą nad rozwijaniem komunikacji. Dla każdego ucznia o złożonych potrzebach w komunikowaniu się opracowuje się indywidualny system komunikacji, w tym zestaw pomocy do komunikowania i strategii korzystania z nich, które będą zawsze dostępne w szkole i poza nią. Nauczyciele tworzą indywidualne pomoce z udziałem ucznia i jego rodziny. Zestaw pomocy do komunikowania się musi mieć charakter otwarty i rozwojowy, być dostosowany do indywidualnych potrzeb oraz możliwości ucznia oraz regularnie aktualizowany – również z uwzględnieniem nowoczesnych technologii asystujących, w tym urządzeń i oprogramowania wspierających rozwój i komunikację.
- Podstawa Programowa - Szkoła Przysposabiająca do Pracy
  Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkół specjalnych Przysposabiających do pracy dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi
  
  
  
  CELE KSZTAŁCENIA
  
  Celem edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi jest efektywne przygotowanie uczniów do dorosłości, w tym w praktycznym przysposobieniu do podjęcia zatrudnienia na otwartym/chronionym rynku pracy.
  
  Celem jest także:
  
  utrwalanie i poszerzanie zakresu już zdobytej wiedzy i umiejętności, doskonalenie już posiadanych kompetencji społecznych, zdolności adaptacyjnych i kształcenie nowych umiejętności umożliwiających samodzielne, niezależne funkcjonowanie uczniów w przyszłości przez:
  
  rozwijanie zaradności, wspomaganie autonomii i niezależności życiowej uczniów;
  
  doskonalenie kompetencji społecznych, pozwalających zbudować pozytywny obraz samego siebie i pokonać lęk przed otoczeniem;
  
  rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwartości i poszanowania innych;
  
  rozwijanie umiejętności dbałości o własne zdrowie i innych osób oraz umiejętności tworzenia środowiska sprzyjającego zdrowiu;
  
  kształtowanie poczucia odpowiedzialności za samodzielnie dokonywane wybory i podejmowane decyzje (przewidywanie skutków własnych decyzji, wyciąganie wniosków i przewidywanie konsekwencji swoich działań);
  
  rozwijanie umiejętności komunikacyjnych i budowania relacji z innymi osobami odpowiednio do pełnionych ról społecznych;
  
  kształtowanie umiejętności współżycia i współpracy oraz komunikowania się na zasadach otwartości, partnerstwa i wzajemności;
  
  zapewnienie uczniom dostępu do różnych źródeł informacji i opanowanie umiejętności korzystania z nich;
  
  stymulowanie rozwoju poznawczego, emocjonalnego i społecznego przez wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych;
  
  przygotowanie do wykonywania, indywidualnie i zespołowo, różnych prac, mających na celu zaspokajanie potrzeb własnych i otoczenia;
  
  kształtowanie kompetencji społeczno-zawodowych istotnych z punktu widzenia samostanowienia w dorosłym życiu;
  
  kształtowanie kluczowych kompetencji zawodowych ucznia;
  
  kształtowanie prawidłowej postawy uczniów wobec pracy, w aspekcie motywacji, kompetencji i zaangażowania w pracę;
  
  kształtowanie umiejętności oceny własnych kompetencji zawodowych, w tym umiejętności praktycznych;
  
  kształtowanie umiejętności autoprezentacji;
  
  kształtowanie umiejętności praktycznych do podjęcia zatrudnienia na otwartym lub chronionym rynku pracy, w tym udziału w praktykach wspomaganych;
  
  kształtowanie umiejętności zdobywania, utrzymywania i wypowiadania zatrudnienia;
  
  rozwijanie kreatywności uczniów oraz ich uzdolnień i zainteresowań;
  
  kształtowanie umiejętności organizowania bezpiecznego wypoczynku i czasu wolnego przez podejmowanie różnych aktywności;
  
  zwiększenie zakresu możliwości przygotowania ucznia do podejmowania decyzji w zakresie wyboru celowej aktywności po zakończeniu edukacji (w tym w warsztacie terapii zajęciowej, środowiskowym domu samopomocy, zakładzie aktywności zawodowej, zakładzie pracy chronionej, na otwartym rynku pracy), w zależności od indywidualnych predyspozycji, możliwości i ograniczeń;
  
  wyposażenie ucznia w takie umiejętności i wiadomości, które pozwolą mu na korzystanie – na miarę indywidualnych możliwości – z jego wolności i praw człowieka.
  
  Zadania szkoły
  
  Tworzenie warunków niezbędnych do zapewnienia uczniowi komfortu psychicznego, poczucia bezpieczeństwa emocjonalnego i akceptacji, wspierających aktywność i uczestniczenie ucznia w życiu klasy i szkoły.
  
  Tworzenie warunków i sytuacji sprzyjających doskonaleniu umiejętności samoobsługowych uczniów oraz ich zaradności życiowej niezbędnej w codziennym życiu.
  
  Tworzenie szans edukacyjnych i rozwojowych poprzez właściwe połączenie oczekiwań oraz wymagań na tle umiejętności, indywidualnych potrzeb ucznia i jego otoczenia.
  
  Poszukiwanie skutecznych strategii wprowadzania zmian oraz nowych doświadczeń, aby radzenie sobie z trudnościami życiowymi wzmacniało u uczniów poczucie ich autonomii i odpowiedzialności.
  
  Pomoc i wsparcie uczniów w tworzeniu i realizowaniu planów życiowych, motywowanie do osobistego zaangażowania.
  
  Zapoznanie uczniów z rynkiem pracy, z uwarunkowaniami prawnymi polskiego rynku pracy, przygotowanie uczniów do poruszania się po tym rynku, przygotowanie do aktywnego uczestnictwa w różnych formach życia społecznego i kulturalnego na równi z innymi członkami zbiorowości, pełnienia różnych ról społecznych, w tym przygotowanie do załatwiania różnych spraw osobistych w urzędach i innych instytucjach udzielających także wsparcia osobom niepełnosprawnym, w tym porad prawnych.
  
  Dokonywanie wielospecjalistycznej, kompleksowej oceny umiejętności niezbędnych w dorosłym życiu i opracowywanie na jej podstawie indywidualnych programów edukacyjno-terapeutycznych, z naciskiem na rozwój kompetencji społecznych i zawodowych oraz przygotowanie do dorosłego życia i zatrudnienia.
  
  Wykorzystywanie naturalnych sytuacji życia codziennego do dalszego rozwijania umiejętności komunikacyjnych uczniów, umiejętności prowadzenia rozmowy, odpowiednio do pełnienia ról społecznych, a także umiejętności czytania i pisania oraz umiejętności matematycznych, przydatnych w codziennym funkcjonowaniu.
  
  Zapewnienie uczniom kompleksowej oferty dalszego rozwoju kompetencji komunikacyjnych przy wykorzystaniu bazy dydaktycznej i terapeutycznej, z uwzględnieniem specjalistycznych, nowoczesnych metod oraz technik.
  
  Zapewnienie uczniom udziału w zajęciach rewalidacyjnych, wspierających ich rozwój, zgodnie z zaleceniami zawartymi w orzeczeniach o potrzebie kształcenia specjalnego oraz wynikami wielospecjalistycznych ocen funkcjonowania uczniów i mających wpływ na możliwości kształcenia ogólnego oraz realizację treści podstawy programowej. Specjaliści prowadzący zajęcia rewalidacyjne mogą prowadzić indywidualne zajęcia z uczniami lub łączyć uczniów z podobnymi problemami rozwojowymi i perspektywami na przyszłość.
  
  Wspomaganie ucznia w podnoszeniu poziomu wiadomości i umiejętności potrzebnych w pracy.
  
  Wsparcie uczniów pomocą doradcy zawodowego, w tym prowadzenie zajęć grupowych i konsultacji indywidualnych.
  
  Zapewnienie dostępu do jakości informacji zawodowej.
  
  Pomoc w zidentyfikowaniu zainteresowań zawodowych oraz w podejmowaniu decyzji związanych z preferencjami predyspozycji ucznia.
  
  Zapewnienie uczniom wsparcia w połączeniu cech osobowości oraz indywidualnych preferencji w wyborze pracy.
  
  Pomoc w wyborze odpowiedniej pracy oraz w rozwinięciu odpowiednich zdolności i umiejętności do wykonywania tej pracy.
  
  Tworzenie warunków do zapoznania się z różnymi rodzajami stanowisk pracy, z różnymi czynnościami pracy. Organizowanie wizyt studyjnych w zakładach pracy.
  
  Nawiązywanie kontaktu z lokalnymi ośrodkami wsparcia oraz organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych, w tym z niepełnosprawnością intelektualną i instytucjami promującymi aktywizację społeczną i zawodową tych osób.
  
  Nawiązywanie kontaktu z pracodawcami z różnych sektorów i branż, u których uczniowie mogliby realizować praktyki wspomagane, bądź mogliby po zakończeniu edukacji uzyskać zatrudnienie.
  
  Monitorowanie regionalnego rynku pracy w celu określania czynności możliwych do wykonywania przez uczniów.
  
  Stworzenie warunków do organizacji szkolenia teoretycznego i praktycznego oraz umiejętności szukania pracy.
  
  Organizowanie praktyk wspomaganych na indywidualnie dobranych stanowiskach pracy przy wsparciu nauczycieli pełniących rolę trenerów pracy.
  
  Tworzenie warunków do kształtowania zachowań sprzyjających zdrowiu i bezpieczeństwu (w tym propagowanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy).
  
  Tworzenie warunków do rozwijania kondycji fizycznej i troski o własne zdrowie.
  
  Tworzenie warunków sprzyjających podejmowaniu przez uczniów samodzielnych inicjatyw i odpowiedzialnych decyzji.
  
  Kształtowanie pozytywnego wizerunku ucznia w środowisku społecznym i instytucjonalnym jako potencjalnego pracownika, klienta i użytkownika.
  
  Organizowanie i współorganizowanie z uczniami uczestniczenia w aktualnych wydarzeniach społecznych i kulturalnych oraz zapewnienie możliwości korzystania z różnych form spędzania wolnego czasu (turystyka, krajoznawstwo, rekreacja, imprezy sportowe i kulturalne).
  
  Tworzenie warunków do uczenia się sposobów spędzania czasu wolnego.
  
  Tworzenie sytuacji sprzyjających poznawaniu otoczenia, w którym przebywa uczeń, instytucji i obiektów, z których będzie w przyszłości korzystał.
  
  Tworzenie warunków do poznawania tradycji i obyczajów lokalnych i narodowych oraz rozbudzanie poczucia przynależności do społeczności lokalnej, regionu i kraju.
  
  Tworzenie warunków do zapoznawania uczniów z prawami człowieka i zasadą, że niepełnosprawność, w tym niepełnosprawność intelektualna, nie może być przyczyną dyskryminacji.
  
  Tworzenie warunków do uświadamiania sobie przez uczniów ich możliwości i ograniczeń wynikających z niepełnosprawności, które mogą napotkać w życiu.
  
  Przygotowywanie uczniów do pełnienia roli dorosłej kobiety i mężczyzny, rozszerzenie wiedzy o seksualności człowieka.
  
  Uczenie umiejętności ochrony siebie, swojej intymności oraz poszanowania intymności innych osób.
  
  Stwarzanie warunków do podejmowania praktycznych działań na rzecz ochrony środowiska.
  
  Wypracowanie optymalnego modelu współdziałania z rodzinami uczniów w celu zwiększenia efektywności podejmowanych działań.
  
  Organizowanie wizyt studyjnych w dziennych placówkach aktywności dla osób dorosłych (warsztaty terapii zajęciowej, środowiskowe domy samopomocy, inne).
  
  Formy zajęć
  
  W szkole specjalnej przysposabiającej do pracy wyodrębnia się:
  
  Zajęcia edukacyjne
  
  a) funkcjonowanie osobiste i społeczne,
  
  b) zajęcia rozwijające komunikowanie się
  
  c) zajęcia kształtujące kreatywność,
  
  d) przysposobienie do pracy,
  
  e) wychowanie fizyczne,
  
  f )etyka;
  
  2. Zajęcia rewalidacyjne.
  
  Funkcjonowanie osobiste i społeczne ,
  
  to zajęcia, na których uczniowie doskonalą wiadomości i umiejętności zdobyte na wcześniejszych etapach edukacyjnych, także w zakresie czytania, pisania, pojęć matematycznych, niezbędnych w życiu dorosłego człowieka. Zajęcia zapewniają również poznanie nowych wiadomości i umiejętności z zakresu środowiska społeczno-kulturowego, przygotowują do pełnienia różnych ról społecznych i rozwijają niezbędne w dorosłości kompetencje społeczne.
  
  Zajęcia mają na celu wszechstronny rozwój uczniów oraz takie ich przygotowanie do pełnienia ról społecznych, w tym pracowniczych, aby mogli jako osoby dorosłe w jak najbardziej optymalny sposób zintegrować się ze środowiskiem.
  
  Zajęcia rozwijające komunikowanie się,
  
  mają służyć dalszemu rozwijaniu języka i umiejętności porozumiewania się w bliskim i dalszym środowisku w mowie, jak i w każdy możliwy dla ucznia sposób (jeżeli jest to potrzebne uczniowi także z zastosowaniem wspomagających i alternatywnych metod komunikacji – AAC), również z wykorzystaniem odpowiednich pomocy do komunikacji, technologii informacyjno-komunikacyjnej. Uczeń powinien mieć możliwość doświadczania komunikowania się z różnymi osobami, także w instytucjach, punktach usługowych, miejscach pracy.
  
  Ważne jest:
  
    Wzmacnianie motywacji uczniów do inicjatywy oraz aktywności komunikacyjnej;
  
    Rozwijanie umiejętności słuchania, wypowiadania się, zadawania pytań, nawiązywania i prowadzenia dialogu, udzielania adekwatnych informacji zwrotnych;
  
  Rozwijanie umiejętności autoprezentacji;
  
  Rozwijanie umiejętności proszenia o pomoc, wyrażania wdzięczności i dziękowania;
  
  Uczenie się rozwiązywania problemów i zachowań w sytuacjach konfliktowych;
  
  Rozwijanie zachowań asertywnych, umiejętności odmawiania;
  
  Rozwijanie umiejętności nawiązywania i podtrzymywania przyjaźni, dbania o przyjaciół i znajomych;
  
  Praktyczne wykorzystywanie umiejętności czytania i pisania do formułowania krótkich wypowiedzi, tworzenia i przekazywania informacji z zastosowaniem form gramatycznych (w szczególności tekstów kierowanych do różnych adresatów i w różnych celach, pisania na temat własnych doznań i potrzeb, np. związanych z zatrudnieniem);
  
  Doskonalenie umiejętności posługiwania się sprzętem lub oprogramowaniem wspomagającym komunikację, rozwijanie umiejętności posługiwania się nowoczesnymi technologiami;
  
  Odbieranie, przekazywanie i wykorzystywanie różnych informacji, w tym docieranie, korzystanie, tworzenie i przetwarzanie informacji za pomocą różnych środków (również z wykorzystaniem komputera – korzystanie z Internetu, portali społecznościowych, poczty elektronicznej, encyklopedii multimedialnych, obsługa programów tekstowych i graficznych).
  
  Zajęcia kształtujące kreatywność służą dostarczaniu uczniom okazji do twórczego działania w dobrej atmosferze i współpracy przez:
  
  1 .Motywowanie do aktywności;
  
  2. Wyrażanie przeżyć i emocji za pomocą dostępnych dla uczniów środków wyrazu, także artystycznych;
  
  3. Kształtowanie zainteresowań i ujawnianie zdolności, w szczególności muzycznych, tanecznych, plastyczno-technicznych, teatralnych, sportowych itp.;
  
  4. Budowanie pozytywnego obrazu samego siebie, pokazywanie mocnych stron jako uczestnika zajęć;
  
  5. Umacnianie wiary we własne możliwości w zakresie kreatywnego działania;
  
  6. Rozwijanie w uczniach postawy ciekawości, otwartości i poszanowania innych;
  
  7. Kształtowanie umiejętności stawiania sobie realnych celów i umiejętności planowania;
  
  8. Kształtowanie umiejętności organizowania i spędzania czasu wolnego
  
  9. Nawiązywanie pozytywnych relacji z ludźmi (współdziałanie i współpraca).
  
  W zależności od potrzeb uczniów, ale również od ich specyficznych zachowań i ograniczeń, w ramach przedmiotu mogą być organizowane zajęcia:
  
  -malarstwo, batik, rysunek, kolaż, decoupage, modelarstwo/rzeźba, obróbka drewna/metalu, zajęcia muzyczne/wokalne, taniec, różne rodzaje gimnastyki przy muzyce, zajęcia sportowe, teatr/pantomima, florystyka, ogrodnictwo, tkactwo/dziewiarstwo, zajęcia komputerowe itp.
  
  Powyższe propozycje stanowią katalog zajęć do wyboru zgodnie z zainteresowaniami                  i mocnymi stronami ucznia. Katalog propozycji może być rozszerzany w zależności od warunków szkoły i lokalnego środowiska oraz od możliwości praktycznego wykorzystania osiągniętych umiejętności w życiu dorosłym.
  
  Przysposobienie do pracy,
  
  ma na celu przygotowanie ucznia do aktywności przez pracę, czyli nabycie praktycznych umiejętności niezbędnych do podejmowania w różnych dziedzinach pracy oraz poprawnego funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym.
  
  Rozumiane jest jako:
  
  a) kształtowanie pozytywnej postawy wobec pracy w aspekcie motywacji, kompetencji i wykonania;
  
  b) przyswajanie podstawowej wiedzy o pracy i poznawanie typowych sytuacji związanych z pracą;
  
  c) uczenie wykonywania różnych prac zgodnie z preferencjami i predyspozycjami ucznia;
  
  d) opanowanie podstawowych umiejętności i czynności pracy;
  
  e) przygotowanie uczniów do prowadzenia gospodarstwa domowego;
  
  f) rozumienie kwestii związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy;
  
  g) kształtowanie umiejętności związanych z poszukiwaniem pracy, korzystania z różnych źródeł wiedzy;
  
  h) przygotowanie do podjęcia samodzielnej lub wspomaganej pracy na indywidualnie dopasowanym stanowisku na otwartym lub chronionym rynku pracy;
  
  i) zaspokajanie potrzeb poznawczych i społecznych uczniów przez zapewnienie im warunków do aktywności celowej i społecznie użytecznej.
  
  Wychowanie fizyczne
  
  to zajęcia rozwijające sprawność i kondycję fizyczną.
  
  Ważne jest, aby po zakończeniu nauki w szkole uczniowie byli jak najlepiej przygotowani do samodzielnego podejmowania działań na rzecz aktywności fizycznej i własnego zdrowia.
  
  Główne cele zajęć to:
  
  1) rozwijanie umiejętności małej motoryki (zręczność manualna, koordynacja ruchów rąk, kontrola małej motoryki);
  
  2) rozwijanie umiejętności dużej motoryki (kształtowanie prawidłowych pozycji wyjściowych do ćwiczeń, prawidłowej postawy, umiejętności elementarnych: lokomocyjnych, nielokomocyjnych, manipulacyjnych);
  
  3) kształtowanie zdolności motorycznych (koordynacyjnych, siłowych, szybkościowych, wytrzymałościowych);
  
  4) wyzwalanie aktywności ruchowej przez zajęcia sportowe oparte na naturalnej potrzebie ruchu;
  
  5) hartowanie organizmu;
  
  6) wdrażanie do dbałości o zdrowie, rozumienie związku aktywności fizycznej ze zdrowiem;
  
  7) wdrażanie do współdziałania w zespole, respektowania przepisów i zasad sportowych, w tym zasad fair play;
  
  8) kształtowanie postawy świadomego uczestniczenia uczniów w różnych imprezach sportowo-rekreacyjnych i masowych zawodach.
  
  Etyka
  
  to zajęcia, podczas których nauczyciel wprowadza uczniów w świat wartości, w którym najprostszym i najlepiej dla nich rozpoznawalnym jest pojęcie dobra. Nauczyciel krok po kroku powinien uwrażliwiać uczniów, ukierunkować na dobro i zachęcać do jego poszukiwania we wszelkich przejawach.
  
  Głównym celem zajęć etyki jest kształtowanie pozytywnego nastawienia wobec omawianych zagadnień dotyczących człowieka, jego najbliższego otoczenia (rodziny, przyjaciół, kolegów, dzieci, osób starszych, osób niepełnosprawnych itp.), środowiska przyrodniczego, społecznego, stosunku do własnych uczuć, motywacji i określonych sytuacji życiowych.
  
  Zajęcia rewalidacyjne
  
  mają charakter terapeutyczny, usprawniający i korekcyjny. Dla osiągnięcia zaplanowanych celów nacisk powinien być położony na mocne strony uczniów.
  
  Celem zajęć jest stymulowanie rozwoju funkcji psychomotorycznych, wyrównywanie braków w umiejętnościach i wiadomościach uczniów, eliminowanie niepowodzeń oraz ich emocjonalnych i społecznych konsekwencji, m.in. radzenie sobie ze stresem, aby uczeń mógł osiągnąć sukces przez:
  
  1) doskonalenie mowy i umiejętności komunikowania się w codziennym życiu, w tym załatwiania różnych spraw osobiście, telefonicznie, przez pocztę elektroniczną;
  
  2) doskonalenie sprawności manualnej, zdolności percepcyjnych oraz procesów pamięci i uwagi;
  
  3) korekcję wad postawy oraz kompensowanie odchyleń i braków rozwojowych;
  
  4) doskonalenie koordynacji wzrokowo-ruchowej i wzrokowo-słuchowo-ruchowej;
  
  5) doskonalenie orientacji w schemacie ciała oraz orientacji kierunkowo-przestrzennej;
  
  6) rozwijanie myślenia;
  
  7) korygowanie niepożądanych zachowań;
  
  8) doskonalenie umiejętności samodzielnego i bezpiecznego poruszania się, także środkami transportu;
  
  9) wspieranie umiejętności czytania, pisania, liczenia;
  
  10 )doskonalenie samodzielności osobistej i społecznej;
  
  11 ) doskonalenie umiejętności radzenia sobie z sukcesem i porażką;
  
  12) doskonalenie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych i zagrażających;
  
  13) wzmocnienie wiary we własne siły oraz utrzymanie dobrej motywacji do pracy, kształtowanie pozytywnej samooceny;
  
  14) doskonalenie umiejętności bycia asertywnym.
  
  Rodzaj zajęć rewalidacyjnych
  
  jest określony w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym uwzględniającym zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i wyniki wielospecjalistycznej oceny funkcjonowania ucznia
  
  Warunki i sposób realizacji
  
  - Szkoła specjalna przysposabiająca do pracy dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi przygotowuje młodzież do pełnienia różnych dorosłych ról społecznych oraz autonomicznego (na miarę ich możliwości rozwojowych i edukacyjnych), aktywnego dorosłego życia.
  
  - Szkoła ma obowiązek stosowania w edukacji uczniów racjonalnych usprawnień, o których mowa w artykule 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169).
  
  - Edukacja uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi polega na całościowej i jednoczesnej realizacji funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły.
  
  - Kształcenie uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi jest dostosowane do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych dorosłych uczniów.
  
  - Cele, formy i metody pracy należy dostosować do specyfiki indywidualnych potrzeb według zasad opisanych przez współczesne teorie nauczania oraz w oparciu o doświadczenia nauczycieli praktyków i dobre praktyki na rynku pracy.
  
  - Specyfika kształcenia uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi polega na nauczaniu i wychowaniu całościowym, sytuacyjnym, zadaniowym, zintegrowanym, opartym na praktycznym poznawaniu zmieniającej się rzeczywistości, przygotowującym do niezależnego życia.
  
  - Priorytetem w edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi jest poszerzanie ich kompetencji osobistych, społecznych i komunikacyjnych, doświadczanie i rozumienie sytuacji związanych z dorosłym życiem, przygotowanie uczniów do zatrudniania wspomaganego lub innej formy zatrudniania albo do efektywnego funkcjonowania w dziennych placówkach aktywności dla osób dorosłych, w maksymalnej integracji z innymi członkami społeczności lokalnej. Ważne jest również przygotowywanie uczniów do samodzielnego lub grupowego mieszkania (w tym w mieszkalnictwie wspomaganym i chronionym).
  
  - Przy ustalaniu kierunków pracy należy uwzględniać indywidualne tempo rozwoju, kompetencje komunikacyjne, zainteresowania, uzdolnienia, dotychczasowe doświadczenia życiowe, mocne i słabe strony ucznia oraz wzmacniać jego aktywność i uczestniczenie przez tworzenie środowiska nauczania i wychowania ułatwiającego funkcjonowanie ucznia oraz pozbawionego barier ograniczających to funkcjonowanie.
  
  - Edukacja uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi opiera się na wielospecjalistycznej, kompleksowej ocenie poziomu funkcjonowania ucznia, z uwzględnieniem procesów poznawczych, umiejętności w zakresie porozumiewania się, czytania, pisania, liczenia, dbania o siebie, rozpoznawania i kontroli emocji, predyspozycji, kompetencji społeczno- -zawodowych, sposobów spędzania czasu wolnego, czynników kontekstowych (osobistych i środowiskowych) oraz tworzonych dla uczniów indywidualnych programów edukacyjno- -terapeutycznych.
  
  - Zintegrowany wielospecjalistycznie indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny jest opracowywany i realizowany przez cały zespół nauczycieli i specjalistów, doradców zawodowych, wspólnie z uczniem i jego najbliższym otoczeniem (rodzina, opiekunowie), z uwzględnieniem wyznawanych przez nich wartości.
  
  - Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny określa zoperacjonalizowane cele krótko i długoterminowe uwzględniające zdiagnozowane potrzeby ucznia. Każdemu celowi przypisane są działania, sposób i termin ich realizacji oraz osoby odpowiedzialne. Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny podlega monitorowaniu, okresowej ewaluacji i modyfikowaniu.
  
  - O doborze uczniów do oddziałów decydują głównie ich potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne. Najważniejszym kryterium powinno być dobro ucznia i uzasadnione przekonanie, że tworzymy dla niego najkorzystniejsze warunki, przygotowujące go do wchodzenia w dorosłe życie, w tym także do zatrudniania wspomaganego lub innej formy zatrudniania albo efektywnego funkcjonowania w dziennych placówkach aktywności dla osób dorosłych.
  
  - W celu nabywania praktycznych umiejętności związanych z wchodzeniem w rolę pracownika, szkoła zapewnia uczniowi wsparcie doradcy zawodowego, zajęcia przysposobienia do pracy oraz zgodnie z jego predyspozycjami i zainteresowaniami – praktyki wspomagane poza szkołą, z udziałem nauczyciela (doradcy zawodowego lub innego specjalisty), który pełni rolę trenera pracy.
  
  - Postępy ucznia powinny być wzmacniane pozytywnie, natomiast brak postępów nie podlega wartościowaniu negatywnemu. Ocenianie bieżące funkcjonowania ucznia prowadzone jest podczas spotkań zespołu nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem.
  
  - Konieczne jest zapewnienie uczniom integracji społecznej w naturalnym środowisku społeczności lokalnej.
  
  - Nie każdy uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz z niepełnosprawnościami sprzężonymi będzie mógł w tak szerokim zakresie skorzystać z proponowanej tematyki, organizowanych wizyt studyjnych, czy praktyk wspomaganych. W takiej sytuacji zespół nauczycieli i specjalistów pracujących w szkole powinien szukać dla ucznia optymalnego modelu jego edukacji, być może wyłącznie w oparciu o istniejące w placówce pracownie, umożliwiające realizację przysposobienia do pracy oraz bazę materialno-dydaktyczną.
  
  - Ze względu na specyficzny charakter edukacji uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a także indywidualne tempo i zakres nauki każdego ucznia, osiągnięcia w poszczególnych sferach oddziaływań pedagogicznych i rewalidacyjnych są planowane indywidualnie.
  
  - Dokonywana okresowo przez nauczycieli i specjalistów wielospecjalistyczna i wieloprofilowa ocena poziomu funkcjonowania ucznia umożliwia modyfikowanie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego i dostosowanie poziomu oczekiwanych osiągnięć ucznia do jego możliwości.
  
  Planując osiągnięcia uczniów w zakresie przysposobienia do pracy, należy brać pod uwagę w szczególności:
  
  indywidualne możliwości ucznia;
  
  rozwój umiejętności praktycznych;
  
  wykorzystanie nabytej wiedzy i umiejętności w życiu codziennym i sytuacjach w pracy;
  
  przestrzeganie dyscypliny pracy;
  
  jakość wykonywanej pracy;
  
  umiejętność kontrolowania przebiegu pracy oraz jej rezultatów, eliminowania błędów;
  
  postawę ucznia wobec pracy (zachowania i emocje wywoływane wykonywanymi zadaniami);
  
  cierpliwość przy wykonywaniu pracy, koncentrację uwagi;
  
  poszanowanie mienia i dbałość o sprzęt;
  
  poszanowanie pracy własnej i innych;
  
  przestrzeganie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;
  
  samodzielność i własną inicjatywę ucznia;
  
  wkład pracy i zaangażowanie;
  
  sposób i czas wykonywania zadania;
  
  wykonywanie zadania od początku do końca;
  
  organizację stanowiska pracy;
  
  dokładność i systematyczność;
  
  umiejętność współdziałania w zespole i rozwiązywania konfliktów interpersonalnych; 19) wspieranie aktywności ucznia i jego uczestnictwa w różnych sytuacjach życiowych.
  
  Na zakończenie edukacji wskazane jest przygotowanie suplementu do świadectwa ukończenia szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy zawierającego informację niezbędną do prawidłowego funkcjonowania absolwentów w przyszłości – w dziennych placówkach aktywności dla osób dorosłych lub na rynku pracy.
  
  Suplement powinien zawierać opis kluczowych kompetencji społeczno-zawodowych i osobistych ucznia wraz z jego preferencjami i predyspozycjami, a także szczegółowymi informacjami na temat sposobu komunikowania się lub korzystania ze specjalnych środków wspomagających komunikację (AAC) oraz informacjami o odbytych praktykach wspomaganych na otwartym rynku pracy.
  
  Treści nauczania – wymagania szczegółowe
  
         Zakres treści nauczania i wychowania wynika z poziomu indywidualnego rozwoju i tempa przyswajania wiedzy przez ucznia. Przy realizacji treści nauczania i wychowania oraz wyborze kierunku przygotowania do pracy należy wykorzystać możliwości, jakie stwarza lokalne środowisko społeczno-kulturowe, dzienne placówki aktywności dla osób dorosłych, miejscowy rynek pracy (możliwość zatrudnienia na otwartym lub chronionym rynku pracy, w tym w zakładach aktywności zawodowej, spółdzielniach socjalnych itp.) oraz baza materialno-dydaktyczna szkoły.
  
  Zdobyta przez uczniów wiedza, umiejętności, ukształtowane wartości, wzorce osobowe, zachowania i motywacje powinny ułatwiać im:
  
  umiejętne pełnienie ról społecznych i sam, ale inny:
  
  odkrywanie siebie jako osoby dorosłej;
  
  kształtowanie świadomości własnej tożsamości;
  
  doskonalenie umiejętności rozpoznawania i wyrażania uczuć;
  
  uczenie się elementów kultury osobistej – wygląd zewnętrzny, higiena osobista, odpowiednie zachowanie się w różnych sytuacjach;
  
  rozumienie własnej niepełnosprawności i ograniczeń z niej wynikających;
  
  rozumienie roli ucznia jako osoby dorosłej w szkole przysposabiającej do pracy;
  
  posługiwanie się dowodem osobistym i innymi dokumentami;
  
  doskonalenie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach trudnych i niebezpiecznych;
  
  doskonalenie umiejętności wyboru odzieży i ubierania się adekwatnego do sytuacji, pogody;
  
  akceptowanie zmian i szacunek dla własnego ciała;
  
  poszanowanie prawa do intymności;
  
  doskonalenie umiejętności nawiązywania relacji z innymi ludźmi;
  
  uczenie się nawiązywania właściwych relacji z płcią przeciwną: koleżeństwo, przyjaźń, zakochanie, związek;
  
  rozumienie sytuacji małżeństwa, w którym występuje niepełnosprawność;
  
  poznawanie zasad sprawowania opieki nad dzieckiem; rozumienie, co oznacza odpowiedzialne rodzicielstwo;
  
  doskonalenie umiejętności aktywnego udziału w życiu rodziny;
  
  doskonalenie umiejętności oceny własnych kompetencji;
  
  rozwijanie swoich zainteresowań;
  
  uczenie się odróżniania marzeń realnych od nierealnych;
  
  uczenie się odróżniania fikcji od rzeczywistości – świat kina, teatru, literatury, gier komputerowych;
  
  dalsze poznawanie własnego regionu, kultury, tradycji regionalnych, organizacji i instytucji działających na danym terenie;
  
  rozumienie ważnych wydarzeń w rodzinie, miejscu zamieszkania, kraju, uczestniczenie w tych wydarzeniach;
  
  uczenie się utożsamiania z własnym krajem;
  
  uczenie się samodzielnego planowania wydatków i gospodarowania pieniędzmi;
  
  doskonalenie umiejętności samodzielnego robienia zakupów i korzystania z punktów usługowych;
  
  doskonalenie umiejętności dbania o zdrowy styl życia;
  
  rozumienie konieczności wykonywania badań profilaktycznych (badania okresowe, wizyty u stomatologa, urologa, ginekologa);
  
  doskonalenie umiejętności korzystania z instrukcji (opracowanych przy pomocy zdjęć, obrazków, symboli, z tekstem łatwym do czytania itp.);
  
  doskonalenie umiejętności przygotowania posiłków dla siebie i bliskich;
  
  uczenie się radzenia sobie z problemem chorób i śmierci bliskich osób, przeżywanie żałoby;
  
  uczenie się określania planów na przyszłość;
  
  uczenie się pisania podań;
  
  uczenie się wypełniania ankiety osobowej;
  
  poznawanie prawa, w tym uprawnień osób z niepełnosprawnościami do korzystania z systemu wsparcia społecznego;
  
  poznawanie obowiązków wobec prawa;
  
  rozumienie roli absolwenta szkoły;
  
  poznawanie ważności dokumentów, które uczeń otrzymuje na zakończenie szkoły; 38) doskonalenie umiejętności organizowania sobie czasu wolnego;
  
  rozumienie konieczności budowania wokół siebie kręgu wsparcia – grupy przyjaznych osób (sąsiedzi, dalsza rodzina, rówieśnicy, znajomi, rodzina itd.).ywny społecznie:
  
  poznawanie znaczenia słów: odpowiedzialność, obowiązkowość;
  
  doskonalenie umiejętności poprawnego zachowania się w miejscach publicznych;
  
  doskonalenie umiejętności dokonywania wyborów w różnych sytuacjach życiowych;
  
  doskonalenie umiejętności współpracy z innymi osobami;
  
  rozumienie sytuacji utrzymania bliskości lub dystansu w relacjach z innymi;
  
  doskonalenie umiejętności pomagania sobie i innym;
  
  uczenie się wykonywania pracy charytatywnej/wolontariackiej;
  
  uczenie się prowadzenia życia towarzyskiego;
  
  doskonalenie umiejętności radzenia sobie w sytuacjach groźnych i trudnych;
  
  uczenie się radzenia sobie ze stresem;
  
  uczenie się bycia asertywnym;
  
  stosowanie się do zasad savoir-vivre (odpowiednie zachowanie w różnych sytuacjach, postawy wobec innych osób);
  
  poznawanie zasad bezpieczeństwa w kontaktach z innymi ludźmi, nawiązywanych za pomocą Internetu i innych nowych technologii;
  
  uczenie się orientacji w przestrzeni bliższego i dalszego środowiska;
  
  rozwijanie i doskonalenie umiejętności korzystania z transportu publicznego;
  
  poznawanie dziennych placówek aktywności dla osób dorosłych;
  
  uczenie się zachowań właściwych dla pracownika/uczestnika placówki aktywności dla osób dorosłych;
  
  uczenie się samodzielności w mieszkaniu treningowym.ktywny zawodowo.
  
  rozpoznawanie i nazywanie własnych potrzeb i oczekiwań w odniesieniu do pracy; uczenie się wskazywania swoich mocnych i słabych stron w sytuacji pracy;
  
  uczenie się określania swoich preferencji (zainteresowań) i predyspozycji zawodowych, doskonalenie umiejętności planowania swojej przyszłości zawodowej;
  
  poznawanie znaczenia pracy w życiu człowieka;
  
  poznawanie zawodów i czynności zawodowych, dokonywanie wyborów zgodnie z preferencjami i możliwościami;
  
  poznawanie szans i zagrożeń wynikających z podjęcia decyzji o zatrudnieniu;
  
  uczenie się aktywnego poszukiwania pracy;
  
  doskonalenie umiejętności posługiwania się komputerem i wykorzystywania go jako źródła informacji i narzędzia wypowiedzi;
  
  uczenie się technik autoprezentacji i prowadzenia rozmowy kwalifikacyjnej z pracodawcą;
  
  uczestniczenie w praktykach wspomaganych; uczenie się czynności pracy na konkretnych stanowiskach pracy;
  
  zapoznanie się z dokumentacją formalną związaną z podjęciem zatrudnienia;
  
  poznanie praw i obowiązków pracownika;
  
  poznanie praw i obowiązków pracodawcy;
  
  poznanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych;
  
  uczenie się radzenia sobie z sytuacjami trudnymi w pracy;
  
  kształtowanie umiejętności społecznych niezbędnych w pracy;
  
  poznanie stanowiska pracy i kultury zakładu pracy.

- Kontakty
- - Zespół Szkół Specjalnych w Kolbuszowej Dolnej
  - szs@ekolbuszowa.pl
  - 17 2271 581
  - Zespół Szkół Specjalnych w Kolbuszowej Dolnej, ul. Wiejska 90
    36-100 Kolbuszowa
    Poland
  - Sylwia Blat
    tel.:(17) 2270280
    e-mail: iod@zokolbuszowa.pl
- Logowanie
- Nazwa użytkownika:
  
  Hasło:
  
  Zapomniałem loginu lub hasła

Wersja dla słabowidzących + -
Powered by aSc EduPage